داروهای گیاهی کتاب حرفه و فن استان مازندران پایه دوم
شیرینبیان
گیاهی خودرو، بومی جنوب اروپا، شمال آفریقا و نواحی معتدل آسیاست. در اکثر نقاط ایران خصوصاً در شهرستان اقلید و نواحی شرقی و شمال شرقی و همچنین آذربایجان به فراوانی میروید. ریشه و ساقهٔ زیرزمینی آن مصرف دارویی دارد.
عصاره ی ریشه ی شیرین بیان دارای مقادیری گلوکز، ساکاروز، آسپاراژین، مواد آلبومیدی، رزین و اسانس است و در پزشکی، داروسازی و صنایع غذایی و بهداشتی مصارف متعدد دارد.
بابلیان در حدود ۴۰۰۰ سال پیش شیرین بیان را به عنوان تقویت کننده ی بدن میشناختهاند. همچنین مصریان عهد باستان از ریشه آن عصاره تهیه میکردهاند؛ چنانکه در سال ۱۹۲۳ میلادی از مقبره توتانخامون ریشهٔ این گیاه یافت شد. پزشکان مصر قدیم عصاره شیرین بیان را جهت کاستن از تلخی داروهای تلخمزه و معالجه امراض کبد و دستگاه گوارش به کار میبردهاند.
کاربرد اصلی این ماده، (در کشورهای غربی) شیرین کردن فرآوردههای غذایی است؛ چون پنجاه برابر از قند (Sucrose) شیرین تر است و علاوه بر این، خواص دارویی دارد. ریشه ی خشکیده ی شیرین بیان را میتوان به عنوان چاشنی جوید.
چاشنی شیرین بیان همچنین در نوشابههای غیرالکلی به کار میرود و نیز تهمزهای مطبوع به بعضی جوشاندههای گیاهی میبخشد.
در آشپزی چینی شیرین بیان همچون چاشنی در پخت غذاهای مطبوع استفاده میشود و اغلب برای خوشطعم کردن سوپها و غذاهایی که در سوس سویا جوشانده میشود، به کار میرود.شیرین بیان در سوریه نیز بسیار خواهان دارد و به صورت نوشیدنی در بازار عرضه میشود.
خواص شیرین بیان
پودر ریشهٔ شیرین بیان (ریشهٔ خشک ساییدهٔ گیاه) خلطآوری مؤثر است و از زمانهای باستان به این منظور مورد استفاده بوده است ترکیبات موجود در ریشهٔ گیاه شیرین بیان در مقابله با پوسیدگی دندان نافع است. ترکیبات موجود در ریشهٔ گیاه خاصیت ضدمیکروبی دارد؛ بنا براین میتوان از شیرهٔ این گیاه به عنوان مادهٔ ضدپوسیدگی در محلولهای شستشوی دهان و نیز خمیر دندانها استفاده کرد.
*در طب سنتی از این گیاه برای درمان اسپاسم عضلات و تورم، برونشیت، روماتیسم و ورم مفاصل استفاده میشود.
* مهم ترین خاصیت شیرین بیان که جدیدا کشف شده است، درمان زخم معده و سرطان معده است.
* این گیاه برای تقویت عمومی بدن مفید است و خوردن آن از پیری زودرس جلوگیری میکند و برای نرم کردن سینه موثر است.
* زخمها و تاولهای پوست را با دم کرده شیرین بیان شستوشو دهید تا زود خوب شوند.
* گیاه شیرین بیان ملین است و برای درمان سوء هاضمه و از بین بردن نفخ شکم مفید است.
* برای برطرف کردن زخم و التهاب دهان می توان ریشه شیرین بیان را مکید.
* این گیاه ورم معده را برطرف میکند و تنگی نفس را تسکین میدهد.
* این گیاه چشم را تقویت کرده و رفع سردرد می کند. برای این منظور 2 گرم ریشه شیرین بیان را پودر کرده و با یک گرم شکر و یک گرم رازیانه مخلوط کنید. سپس آن را در آب خیس کرده و هر روز بخورید.
* اگر شیرین بیان را قبل از غذا مصرف کنید، برای لاغری موثر است.
* برای درمان موخوره، دم کرده شیرین بیان را به سر بمالید و برای رفع بوی بد زیر بغل و پا از برگ های شیرین بیان پماد درست کرده در این قسمتها بگذارید.
* در طب سنتی از این گیاه برای درمان اسپاسم عضلات و تورم، برونشیت، روماتیسم و ورم مفاصل استفاده میشود.
* امروزه نیز عصاره شیرین بیان یکی از اجزاء ترکیبی شربت سرفه است.
* شیرین بیان همچنین مدر (ادرارآور) است و میتوان از آن به عنوان عامل ضدویروس موضعی برای زخم و التهاب زونا، چشم، دهان و دستگاه تناسلی استفاده کرد.
مضرات مصرف زیاد شیرین بیان
- مصرف بی رویه شیرین بیان یا سایر فرآوردههای آن به سبب تحریک غدد فوق کلیوی و ترشح بیش از اندازه هورمون آلدوسترون مضر است. این حالت سبب عوارضی چون اختلال در فعالیت های متابولیسمی و بالا رفتن فشار خون میگردد.
- استفاده زیاد از شیرین بیان برای طحال نیز مضر است.
مصرف بسیار زیاد شیرین بیان ممکن است به بروز حالاتی خطرناک نظیر فشار خون و حتی سکته قلبی منجر شود.
- مصرف زیاد این ماده سبب افزایش وزن نیز میشود.
نعناع فلفلی
نعناع فلفلی (به انگلیسی: Mentha piperita) گونه ای نعناع است، گیاهی است از رده دولپهایهای پیوسته گلبرگ که از سبزیهای خوراکی و دارویی است.
از دو هزار سال قبل تا کنون از گونه های مختلف نعناع به عنوان ادویه و دارو استفاده می شود. نعناع فلفلی حاوی مانتول و تانن است . دم کرده نعناع فلفلی برای تقویت معده و روده و دستگاه گوارش، ضد نفخ، یرقان (زردی ) و ضد سنگهای صفراوی مصرف می شود .استنشاق بوی نعناع فلفلی، برای رفع سرماخوردگی و عفونتهای گلو بسیار مفید است .
خواص درمانی و کاربردنعناع فلفلی دارای خواصی مانند ضد اسپاسم، پیشگیری کننده از استفراغ، ضد نفخ و خنک کننده است. منتول موجود در اسانس اش یک ماده ی آنتی باکتریال قوی می باشد و از اسانس نعناع فلفلی برای معطر کردن داروها و خمیر دندان ها و ... استفاده می شود.
باریجه
باریجه، گیاهی خودرو از خانواده چتریان میباشد. از شیره ی ریشه آن مادهای معطر گرفته میشود که در زبانهای اروپایی galbanum خوانده میشود و کاربرد دارویی دارد.
این گیاه در مناطق کوهستانی مرکزی و شمال شرق ایران میروید. ریشه ی آن در زمین مانند چغندر قند و به رنگ قهوهای مایل به سیاه است.
از جمله مصارف صمغ باريجه ، کاربرد آن در صنايع عطر و ادکلن سازي، نقاشي ، نساجي و داروسازي است.
در استعمال داخلی گالبانوم برای معالجه برونشیت مزمن ، آسم ودیگر ناراحتی های قفسه ی سینه مفید است و یک محرک برای هاضمه است و هم چنین نفخ شکم ، دردهای زکام ( آنفولانزا ) و قولنج را کاهش می دهد . در استعمال خارجی از آن به عنوان ضماد برای سوختگی ، جراحت و ناراحتی های پوستی استفاده می شود.
www.hvf.blogfa.com
گروه آموزشی کار و فناوری میاندرود استان مازندران